بەبێ ڕوبەڕوبوونەوەی هێرشەکانی تورکیا
ئەنجامی کۆبوونەوەکان لە ئوردن سەبارەت بە سوریا ڕاگەیەندرا

لە کۆبوونەوەکانی ئەمڕۆی شاری عەقەبە لە باشووری ئوردن کۆمەڵێک بڕیار درا کە دیارترینیان تەواوکردنی پرۆسەیەکی سیاسییە بە سەرکردایەتی سوریاییەکان بەپێی بڕیارنامەی (٢٢٥٤) و هاودەنگی گەلی سوریا لەگەڵ هەموو پێکهاتەکانی، وەک مەزهەبەکان، و هێزە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکان بۆ بنیاتنانی سوریایەکی ئازاد و سەلامەت، سەقامگیر و یەکگرتوو، بەبێ ئەوەی چارەسەری هێرشە بەردەوامەکانی تورکیا بۆ سەر ناوچەی باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا بکەن.

ئەمڕۆ شەممە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ کۆبوونەوەکان لە شاری عەقەبا لە باشووری ئوردن دەستیپێکرد بۆ تاوتوێکردنی دوایین پێشهاتەکانی سوریا، بە بەشداری وەزیرانی دەرەوەی کۆمەڵێک وڵاتی عەرەبی و دەرەوە. 

بەپێی بەیاننامەیەکی وەزارەتی دەرەوەی ئوردن، لە کۆبوونەوەکاندا وەزیرانی دەرەوەی ئەمریکا، تورکیا، ئوردن، سعودیە، عێراق، لوبنان، میسر، میرنشینەکان، بەحرەین، قەتەر، ئەمینداری گشتی کۆمکاری عەرەبی، ئەحمەد ئەبول غیت، نوێنەری باڵای یەکێتی ئەوروپا بۆ سیاسەتی دەرەوە، کایا کاڵاس، هەروەها نێردەی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە سوریا، گەیر پێدەرسن ئامادەبوون. 

ئامادەبووان باسیان لەو پێشهاتانە کرد کە سوریا لە ماوەی چەند هەفتەی ڕابردوودا شاهیدی بووە، و جەختیان لەسەر ئەم خاڵانەی خوارەوە کردەوە: 

- وەستان لە تەنیشت گەلی برای سوریا، پێشکەشکردنی هەموو هاوکاری و پشتیوانییەک بۆیان لەم قۆناغە ناسکەدا، و ڕێزگرتن لە ئیرادە و هەڵبژاردنەکانیان.

- پاڵپشتیکردنی پڕۆسەیەکی ئاشتیانە و گشتگیر بۆ قۆناغی گواستنەوەی سیاسی سوریا و سوریا، کە تیایدا هەموو هێزە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی سوریا بە ژنان و گەنجان و کۆمەڵگەی مەدەنیەوە نوێنەرایەتییەکی دادپەروەرانەیان هەبێت، و لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمکاری عەرەبیەوە سپۆنسەر بکرێن و بەو پێیەش لەگەڵ بنەماکانی بڕیارنامەی ژمارە ٢٢٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش، ئامانج و میکانیزمەکانی، لەوانەش پێکهێنانی دەستەیەکی حوکمڕانی بە کۆدەنگی سوریا، و دەستکردن بە جێبەجێکردنی ئەو هەنگاوانەی کە بڕیارنامەکە دیاریکردووە بۆ گواستنەوە لە قۆناغی ئینتقالی بۆ ئا سیستەمی سیاسی نوێ کە خواستەکانی گەلی سوریا بە هەموو پێکهاتەکانیەوە دابین دەکات، لە ڕێگەی هەڵبژاردنی ئازاد و دادپەروەرانە کە ڕێز لە... لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بڕیاری لەسەر دەدرێت، لەسەر بنەمای دەستوورێکی نوێ کە لەلایەن سوریاوە پەسەندکراوە، و لە ماوەی دیاریکراودا بەپێی ئەو میکانیزمانەی بڕیارنامەکە پەسەندی کردووە.

- پشتیوانی لە ڕۆڵی نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە سوریا، و داوا لە سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان دەکات کە هەموو توانایەکی پێویستی بۆ دابین بکات، هەروەها دەست بە کار بکات لەسەر دامەزراندنی نوێنەرایەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هاوکاریکردنی سوریا بۆ پاڵپشتی و سپۆنسەرکردنی پرۆسەی ئینتقالی لە سوریا ، و هاوکاریکردنی گەلی برای سوریا لە گەیشتن بە پرۆسەیەکی سیاسی بە سەرۆکایەتی سوریا بەپێی بڕیارنامەی ٢٢٥٤.

- ئەم قۆناغە ناسکە پێویستی بە دیالۆگێکی نەتەوەیی هەمەلایەنە و هاوپشتی گەلی سوریا لەگەڵ هەموو پێکهاتە و مەزهەبەکان و هێزە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانیان هەیە بۆ بنیاتنانی سوریایەکی ئازاد و ئەمن و سەقامگیر و یەکگرتوو کە گەلی سوریا دوای چەندین ساڵ شایەنییەتی ئازار و قوربانیدان.

- پێویستی دەستبەجێ ڕاگرتنی هەموو ئۆپراسیۆنە سەربازییەکان.

- زەرورەتی ڕێزگرتن لە مافەکانی گەلی سوریا بە هەموو پێکهاتەکانیەوە، بەبێ هیچ جیاکارییەک لەسەر بنەمای ڕەگەز، مەزهەب و ئایین، و دەستەبەرکردنی دادپەروەری و یەکسانی بۆ هەموو هاووڵاتیان.

- پێویستی پاراستنی دامودەزگاکانی دەوڵەتی سوریا و بەرزکردنەوەی توانایان بۆ جێبەجێکردنی ڕۆڵەکانیان لە خزمەتکردنی گەلی سوریا، پاراستنی سوریا لە خلیسکان بۆ ناو ئاژاوەگێڕی، و کارکردنی دەستبەجێ بۆ بەهێزکردنی هێزێکی پۆلیس بۆ پاراستنی هاوڵاتیان و ماڵ و موڵکەکانیان و تواناکانی دەوڵەتی سوریا.

- پابەندبوون بە بەهێزکردنی هەوڵەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و هاوکاریکردن لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا لە ژێر ڕۆشنایی ئەوەی کە مەترسی لەسەر سوریا و بۆ سەر ئاسایشی ناوچەکە و جیهان دروست دەکات و تێکشکاندنی ئەولەویەتێکی هەمەلایەنە پێکدەهێنێت.

- هاوپشتی ڕەها لەگەڵ کۆماری عەرەبی سوریای خوشک لە پاراستنی یەکگرتوویی و یەکپارچەیی خاک و سەروەری و ئاسایش و سەقامگیری و سەلامەتی هاووڵاتیانی.

- پێشکەشکردنی ئەو پاڵپشتییە مرۆییانەی کە گەلی سوریا پێویستیانە، لە ڕێگەی هاریکاری لەگەڵ ڕێکخراوە پەیوەندیدارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان.

- ڕەخساندنی هەلومەرجی ئەمنی و ژیان و سیاسی بۆ گەڕانەوەی خۆبەخشانەی ئاوارەکانی سوریا بۆ زێدی خۆیان و پێشکەشکردنی هەموو هاوکارییەکی پێویست بۆ ئەمەش، بە هاوکاری ڕێکخراوە پەیوەندیدارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان.

- گەیشتن بە ئاشتەوایی نیشتمانی و بنەماکانی دادپەروەری ئینتقالی بە پێی پێوەرە یاسایی و مرۆییەکان و بەبێ تۆڵەسەندنەوە، و بەخشین لە خوێنی گەلی برای سوریا، کە شایەنی کۆتایی هاتنی ئازارەکانیانە.

13- ئیدانەکردنی دەستدرێژی ئیسرائیل بۆ ناوچەی پارێزراو لەگەڵ سوریا و زنجیرەیەک شوێنی تەنیشت ئەو لە چیای هرمون و پارێزگاکانی قونەیترە و لادێکانی دیمەشق و بە داگیرکردنی دڕندانە و پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان و ئەو ڕێککەوتنە جیابوونەوەیە کە لە نێوانیاندا ئەنجامدراوە سوریا و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٤، و داوای کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل و ئیدانەکردنی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ناوچە و دامەزراوەکان ئەوی دیکەیان لە سوریا، و جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی کە بەرزاییەکانی جۆلان خاکی داگیرکراوی عەرەبی سوریایە کە دەبێت کۆتایی بە داگیرکارییەکەی بهێنێت. داوا لە ئەنجومەنی ئاسایش دەکات کە ڕێوشوێنی پێویست بگرێتەبەر بۆ ڕاگرتنی ئەم دەستدرێژیانە.

- ئاسایش و سەقامگیری سوریا پایەی ئاسایش و سەقامگیرییە لە ناوچەکەدا، ئێمەش لەگەڵ گەلی برای خۆیدا دەوەستینەوە لە پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەیدا وەک دەوڵەتێکی عەرەبی یەکگرتوو و سەربەخۆ و سەقامگیر کە بۆ هەموو هاووڵاتیانی سەلامەت بێت، لەگەڵ ژ شوێنێک بۆ تیرۆر یان توندڕەوی، و هیچ پێشێلکردنی سەروەرییەکەی یان هێرشکردنە سەر یەکپارچەیی خاکەکەی لەلایەن هیچ لایەنێکەوە.

- مامەڵەکردن لەگەڵ واقیعی نوێ لە سوریادا لەسەر بنەمای یەکدەنگیی لەگەڵ ئەو پرەنسیپ و بناغانەی سەرەوە، دەستەبەرکردنی بەدیهێنانی ئامانجی هاوبەشی گەیشتن بە ماف و خواستەکانی گەلی سوریا دەبێت.

- هەماهەنگی لەگەڵ باقی وڵاتانی عەرەبی بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی کۆمکاری بۆ پێشکەشکردنی ڕاپۆرتی لیژنەکە لەسەر ئەم کۆبوونەوەیە بۆی.

- پەیوەندیکردن لەگەڵ هاوبەشەکان لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ داڕشتنی هەڵوێستێکی هەمەلایەنە کە پاڵپشتی سوریا بکات لە هەوڵەکانی بۆ بنیاتنانی ئەو داهاتووەی کە گەلی برای سوریا شایەنییەتی، هاوتەریب لەگەڵ ئەو بناغانەی سەرەوە کە لەسەری ڕێککەوتوون و بەپێی بڕیارنامە پەیوەندیدارەکانی ئەنجومەنی ئاسایش.

لە کۆبوونەوەکاندا باس لە هێرشەکانی تورکیا بۆ سەر ناوچەکانی باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا نەکرا، هەروەها لە چوارچێوەی ئەو بڕیارانەی کە لەلایەن ئەوانەوە دەرچووە، لە کاتێکدا ناوچە جیاجیاکانی ناوچەی باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا شایەتحاڵی بەردەوامی هێرشەکانی تورکیان. 



PM:05:01:14/12/2024