ئەمڕۆ دووشەممە محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق سەرپەرشتی دووەمین دانیشتنی ئاسایی ئەمساڵی کرد کە تێیدا بارودۆخی گشتی وڵات تاوتوێ کران و پرسە گرنگەکان و ئەولەویەتەکانی بەرنامەی حکومەت تاوتوێ کران.
بەپێی ڕاگەیەندراوێکی حکومەتی عێراق، ئەنجوومەنی وەزیران دەنگیدا بە بەخشینی خانەنشینان سەبارەت بە لێبڕینی (١%) لە مووچە بۆ پاڵپشتی (غەززە و لوبنان) بەشێوەی پاشەکشە، لە بەرواری دەرچوونی لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ساڵی ڕابردوو دەستپێدەکات و تا بڕە پارە لێبڕدراوەکان وەربگرنەوە، بەهۆی سەختی پێشکەشکردنی داواکاری خانەنشینەکان، بە پێچەوانەی ئەو کارمەندانەی کە دەتوانن لە ڕێگەی بەشەکانیانەوە داواکاری پێشکەش بکەن، و هەموو بڕە پارە لێبڕدراوەکان دەگەڕێندرێنەوە.
لە چوارچێوەی ڕێوشوێنەکانی حکومەت لە بواری ژینگەدا، ئەنجومەنی وەزیران ڕاسپاردەکانی ڕاپۆرتی چارەسەرکردنی پیسبوونی هەوا و بڵاوبوونەوەی بۆنی ناخۆشی پەسەند کرد کە لەلایەن وەزارەتی ژینگەوە ئامادەکرابوو، بەم شێوەیەی خوارەوە:
یەکەم: پێشنیارەکانی دەستبەجێ، لەوانە:
1. پتەوکردنی سەرچاوە مرۆییەکان و ژێرخانی لۆجستی لە بەڕێوەبەرایەتیەکانی ژینگە، نۆژەنکردنەوەی وێستگەکانی چاودێری کوالیتی هەوا لە بەغدا و پارێزگاکان، دامەزراندنی ناوکی ناوەندێکی نیشتمانی بۆ مامەڵەکردن و پرۆسێسکردن و بەستنەوەی وێستگەکانی چاودێری و سەرچاوەی دەردانی گازی ژەهراوی، هەروەها دابینکردنی ئامێری پاڵپشتی پۆرتەبڵ.
2. دەستەبەرکردنی بودجەی پێویست بۆ پشتگیریکردن لە چالاکییە ڕێکخراوەییەکان، دامەزراندنی میکانیزمێکی دارایی بەردەوام بۆ پشتگیریکردنی وەزارەتی ژینگە، و تەرخانکردنی بەشێک لە بودجەی گشتی دەوڵەت بۆ بەهێزکردنی سیستەمی پشکنینی ژینگە.
3. چالاکییەکانی پیسکردن سیستەمی کۆنترۆڵکردنی کارا بۆ ئەو دەردانی پیسکەرانەی کە لە ئەنجامی ئەوانەوە دروست دەبن، دابینکردنی پێداویستییە ژینگەییەکان و پابەندبوون بە یاسا ژینگەییەکانی کارپێکراو.
4. هەماهەنگی نێوان دەزگا ئەمنی و ژینگەپارێزییەکان بۆ داڕشتنی پلانێکی درێژخایەن بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامی چاودێریکردن و داخستنی چالاکییە سەرپێچیکارەکان.
5. بەکارهێنانی باشترین چارەسەری تەکنەلۆژی بەردەست بۆ باشترکردنی کارایی سووتانی سووتەمەنی لە چالاکییەکاندا.
6. بەشداری دەزگا ئەمنییەکان لەگەڵ تیمە تەکنیکیەکان بۆ چاودێریکردنی چالاکییە پیشەسازییە ناڕێکەکان کە هەوا پیس دەکەن، و گرتنەبەری ڕێکاری یاسایی بەرامبەریان.
دووەم: ڕاسپاردەی مامناوەند و درێژخایەن، کە بریتی بوون لە:
1. ئامادەکردنی بەرنامەیەکی نیشتمانی یەکگرتوو بۆ چارەسەرکردنی پیسبوونی هەوا، شیکردنەوەی داتاکان، پێداچوونەوە بە یاساکان، خەمڵاندنی کاریگەرییە تەندروستییەکان، و حیسابکردنی تێچووی زیانەکان، بە بەشداری لایەنە پەیوەندیدارەکان بۆ گەیشتن بە ئامانجە بەردەوامەکان.
2. دابینکردنی چالاکییە پیشەسازی و خزمەتگوزارییەکان بە سووتەمەنی کە بە ڕێژەیەکی کەمی گۆگرد چارەسەر کراوە لە چوارچێوەی تایبەتمەندییە ستانداردەکاندا بۆ کەمکردنەوەی دەردانی گازی ژەهراوی تا سنوورە ڕێگەپێدراوەکان.
3. نوێکردنەوەی یاسا و یاساکانی ژینگەیی بۆ ئەوەی جێبەجێکردنی ئیجباری تەکنەلۆژیای مۆدێرن لە دامەزراوە پیشەسازییەکاندا بگرێتەوە، هەروەها پەرەپێدانی پلانی کارکردنی نیشتمانی گشتگیر بۆ کەمکردنەوەی پیسبوونی هەوا.
4. پاڵپشتیکردنی توێژینەوە و توێژینەوە زانستییەکان بۆ دەستنیشانکردنی سەرچاوەی پیسبوون و کاریگەرییەکانیان، هەروەها پەرەپێدانی چارەسەری چارەسەری دەردانی گازی ژەهراوی.
5. دارستانکردن و پاراستنی ناوچە سروشتییەکان و زیادکردنی فەزای سەوزایی.
6. بەڕێوەبردنی دروستی پاشماوە، دامەزراندنی شوێنی زبڵدانی ئاسایی، هاندانی دووبارە بەکارهێنانەوەی پاشماوە، بەدەستهێنانی پاشماوەی سفر، دانانی سیاسەتی توند، جێبەجێکردنی تەکنەلۆژیای بەڕێوەبردنی پاشماوەی بەدیل، و بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری لە شێوازە ژینگەدۆستەکان.
ئەنجومەن ڕاسپاردەکانی کۆنووسی کۆبوونەوەی لیژنەی فەرمانی دیوانی (23577)ی پەسەند کرد سەبارەت بە دانانی سەرپەرشتیاری پەروەردەیی و پسپۆر، کە دیاریکردنی دانانی سەرپەرشتیاری پسپۆڕ و پەروەردەیی کە دەرچووی (ئاشتی، بیناسازی، داهێنان و تەحەدای)ن خول)، بەمەرجێک سڕینەوە و دروستکردنەکە لەلایەن وەزارەتی داراییەوە ئەنجام بدرێت بەپێی ئەو داتایانەی وەزارەتی پەروەردە ناردویەتی.
وەزارەتەکانی پەروەردە و دارایی پێوەرەکانی وەرگرتنی خوازیار بۆ کار لە سەرپەرشتی پەروەردەیی و پسپۆڕی ئامادە دەکەن، لەسەر بنەمای جیاکردنەوەی نمرەی کار لە نازناوی کار.
بەمەبەستی دۆزینەوەی فۆرمولەی یاسایی بۆ ماڵی زەحمەتکێشان، ئەنجومەنی وەزیران ئەمانەی خوارەوەی پەسەند کرد:
1- سەرۆکی شارەوانی بەغدا و پارێزگارەکان ئەو زەوییە نیشتەجێبوونانەی بەشێوەیەکی دروست دابەشکراون کە خاوەندارێتی شارەوانی کارامە دەکەن بەو سەرپێچیکارانە بفرۆشن کە بینای نیشتەجێبوونیان لەسەر دروستکردووە پێش 10ی کانوونی دووەمی 2024 (ئەو بەروارەی کە یەکەکانی نیشتەجێبوون لەلایەن لیژنەکانی سەرژمێری دانیشتوانەوە دیاریکراون )، کە دەکەوێتە سنووری دیزاینی بنەڕەتی، وەک ئیستسناء لە زیادکردنەکەدا، بەپێی یاسای فرۆشتن و بەکرێدانی موڵکی دەوڵەت ژمارە (21ی ساڵی 2013)، وەک هەموار کراوە.
2. ئەو فرۆشتنەی کە لە بڕگەی (1)ی سەرەوەدا ئاماژەی پێکراوە پێویستی بەمانەی خوارەوە هەیە:
و- زەوییەکە دەبێت لە سنووری دیزاینی بنەڕەتیدا بێت.
ب- بیناسازی لە پێکهاتەی جێگیرەوە.
ج- فرۆشتن بە خاوەنی ڕاستەقینەی موڵکەکە یان میراتگرەکانی کە لە ڕووی یاساییەوە بەرپرسیار بووە لە پشتگیریکردنیان.
د- لە ماوەی 180 ڕۆژی دەوام لە بەرواری دەرچوونی پەیڕەو لەلایەن وەزارەتی بیناسازی و نیشتەجێکردنەوە داواکاری پێشکەش بە بەڕێوەبەرایەتی شارەوانی بکرێت.
هـ- پێویستە داواکارییەکە بەیاننامەیەکی نووسراوی لەگەڵدا بێت کە لەلایەن نوتەری گشتیەوە بڕوانامەی پێدراوە و تێیدا هاتووە کە داواکار، هاوسەرەکەی، یان هەر منداڵێکی کەم تەمەنی خاوەنی شوێنی نیشتەجێبوون یان پارچە زەوییەکی نیشتەجێبوون نین.
و - کە فرۆشتنەکە بۆ ڕەچاوکردنی ڕاستەقینە بێت کە لەلایەن لیژنەیەکی هەڵسەنگاندنەوە خەمڵێندراوە کە بەپێی یاسای ژمارە ٢١ی ساڵی ٢٠١٣ پێکهێنراوە، وەک ئیستسنایەک لە زیادکردنی گشتی.
ز - نرخی فرۆشتن بەپێی بڕگەکانی یاسای سەرەوە دەدرێت.
3. دروست نییە زیاتر لە پارچەیەک بفرۆشرێت بە داواکار بۆ خاوەندارێتی، پارێزگاری کەرکوکیش لە بڕگەکانی ئەم بڕیارەدا نەهاتووە.
4- ئەو لیژنانەی لە شارەوانی بەغدا و قایمقامیەتەکان پێکهێنراون، بەپێی بڕیاری یاسایی ژمارە (154ی ساڵی 2001)، بەرپرسیارێتی یاسایی لە ئەستۆ دەگرن بۆ لابردنی دەستدرێژی بۆ سەر زەوییە شارەوانییەکان دوای دەرچوونی ئەم بڕیارنامەیە.
لە چوارچێوەی ڕێکارەکانی چاکسازی بانکیدا ئەمانەی خوارەوە پەسەند کران:
1. دامەزراندنی بانکێکی نوێی پشکدار کە پشت بە نوێترین تەکنەلۆجیا دەبەستێت، و ئامانجی ئەوەیە هاوبەش بێت لەگەڵ کۆمپانیاکان و بازرگانان، چ لە ناوخۆ یان دەرەوەی عێراق، و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری دارایی و بانکی بۆ تاکەکان لە ڕێگەی ئەزموونێکی دیجیتاڵی یەکگرتوو، و بۆ... بانکێکی پێشەنگ بێت لەسەر ئاستی هەرێم.
2. ناونانی بانکەکە بە بانکی ڕافیدەینی یەکەم.
3- سەرمایەی بانکەکە (1) تریلیۆن دیناری عێراقی دەبێت، هەروەها بەشداری دەوڵەت (کەرتی حکومی، کەرتی گشتی و کەسان) دەبێتە (24%)ی سەرمایەی ناوەکی.
4-بانک بە سەرمایەی خەرجکراو دەست پێدەکات کە لە (500) ملیار دینار کەمتر نەبێت.
5. پاراستنی بانکی ڕافیدەین وەک دەروازەیەکی دارایی و بنەڕەتی بۆ جێبەجێکردنی سەرجەم مامەڵەکانی حکومەت، هاوکات بەردەوامبوون لە کارکردن لەسەر داڕشتنەوەی لەگەڵ بانکی ڕەشید لە ڕێگەی نەخشەڕێگایەکەوە.
6. دەسەڵاتدان بە بانکی ناوەندی بۆ گرێبەستکردن لەگەڵ کۆمپانیایەکی ڕاوێژکاری بۆ دامەزراندنی بانکی نوێ، و پێشکەشکردنی پاڵپشتی لە کارە جۆراوجۆرەکانی دامەزراندنی بانک و پێکهاتەکان و بەشەکانیدا.
7- ئەو لیژنەیەی بە سەرۆکایەتی پارێزگاری بانکی ناوەندی عێراق و بەڕێوەبەرە گشتییەکانی بانکی ناوەندی عێراق و بەڕێوەبەری گشتیی بانکی ڕافیدەین و بریکاری ئەمینداری وەزارەتی دارایی و ڕاوێژکارانی سەرۆکی حکومەت هەماهەنگی دەکەن لەگەڵ کۆمپانیای ڕاوێژکاری سەبارەت بە دامەزراندنی بانکی پێشوو.
8. بەردەوامبوون لە پلانی گۆڕینی بانکی پیشەسازی بۆ کۆمپانیایەکی پشکی تایبەت (بە هاوبەشێکی ستراتیژی).
9. پاراستنی دۆخی ئێستا بۆ بانکی کشتوکاڵی و بانکی خانووبەرە و سندوقی نیشتەجێبوون.
لە کەرتی کارەباشدا ئەنجومەن دەنگیدا بە پەسەندکردنی هەموارکردنەوەی بڕیاری ژمارە (393ی ساڵی 2019ی ئەنجومەنی وەزیران)، کە بە بڕیاری ژمارە (24210ی ساڵی 2024ی ئەنجومەنی وەزیران) پشتڕاستکراوەتەوە، کە بریتییە لە جێبەجێکردنی پڕۆژەکان لە سیستەمی کارەبا لەسەر زەوییەکانی سەر بە حکومەت ئاژانسەکان دوای وەرگرتنی ڕەزامەندی سەرەتایی لە خاوەن و لایەنە پەیوەندیدارەکانی تر، و پێش تەواوکردنی ڕێکارەکانی تەرخانکردن یان گواستنەوەی خاوەندارێتی ئەو بەشەی پەیوەندیدارە بە دەستپێکردنی جێبەجێکردنی پڕۆژەکە، بە شێوەیەک کە پابەندبوون بە ڕێنمایی وەزارەتی دارایی لە بەرواری ئەیلولدا مسۆگەر بکات ١٢ی ٢٠٢٤، بەم شێوەیەی خوارەوە:
1- ڕادەستکردنی ئەو زەویانەی کە وەزارەتی دارایی خاوەندارێتی دەکات بۆ شوێنی پرۆژەکانی وێستگەی لاوەکی بە وەزارەتی کارەبا (ڕادەستکردنی سەرەتایی)، وەزارەتەکەی دوایی ڕێکاری پێویست بۆ پڕۆژەکە ئەنجام دەدات.
2- پێکهێنانی گروپی کار بۆ خێراکردنی ڕێکارەکانی تەرخانکردن کە لە بڕگەی (1)ی بڕیارنامەی ژمارە (24210)ی ئەنجومەنی وەزیراندا هاتووە و تۆمارکردنیان لە بەشی تۆمارکردنی خانووبەرەی لێهاتوو.
بۆ ئەوەی داهاتی دەوڵەت زۆرترین بێت، ئەمانەی خوارەوە پەسەند کران:
1. دەسەڵاتدان بە وەزیری بیناسازی و نیشتەجێکردن و شارەوانی و کارە گشتیەکان بۆ ڕیکلامکردن بۆ بەکرێدانی ئەو شوێنانەی دیاریکراون بۆ دانانی تابلۆی بانگەشە لەسەر مافی ڕێگای ڕێگا گشتیەکان کە دەکەونە دەرەوەی سنووری شارەوانی و شارەوانییەکانی بەغدا و لەسەر پردەکان .
2. ئەو کرێیەی کە لە بڕگەی (1)ی سەرەوەدا ئاماژەی پێکراوە، بۆ یەک کۆمپانیا، کۆمپانیایەک بۆ هەر پارێزگایەک، یان چەند کۆمپانیایەک دەبێت، بەپێی بارودۆخی ڕیکلامەکە.
3. داواکاری تایبەتە بەو کۆمپانیایانە کە لە وەزارەتی بازرگانی/بەشی تۆماری کۆمپانیاکان تۆمارکراون و تایبەتمەندن لە بواری ڕیکلام.
4. دەرماڵەی کرێ بۆ شوێنی ڕیکلام لەلایەن ئەو لیژنانەی کە دەبێت لە وەزارەتی بیناسازی و نیشتەجێکردن و شارەوانی و کارە گشتیەکان/بەشی ڕێگاوبان و پردەکان پێکبهێنرێن، بەپێی یاسای فرۆشتن و بەکرێدانی موڵکی دەوڵەت ژمارە (21) دەخەمڵێندرێت. ساڵی ٢٠١٣ (وەک هەموار کراوە).
بە مەبەستی دابینکردنی پێداویستییەکانی خێزانە ئاوارە و گەڕاوەکان و کەمکردنەوەی بارگرانییان، ئەنجومەنی وەزیران بەردەوامبوونی کارەکانی وەزارەتی کۆچ و ئاوارەیی بەپێی بڕگەی (١)ی بڕیارنامەی کابینەی حکومەت (٢٤٠٠٧ی ساڵی ٢٠٢٤) پەسەند کرد. خستنەڕووی ئەم پۆلانە لە بەرنامەکانی مووچەی یارمەتییەکان، پاراستنی کۆمەڵایەتی، یاریدەدەری تەواوکات، و قەرزی نەرم.
لەبواری وزەدا، ئەنجومەنی وەزیران گرێبەستی کۆمپانیای کونکردنی عێراقی لەگەڵ کۆمپانیای EBS و کۆسێل، بەڵێندەری لاوەکی کۆمپانیای کونکردنی عێراقی پەسەندکرد، بەپێی مەرجە نوێیەکانی گرێبەست وەک ئیستسنایەک لەو شێوازە بەڵێندەرانەی کە لە ڕێنماییەکانی جێبەجێکردنی گرێبەستە حکومییەکان ( 2ی ساڵی 2014) بۆ جێبەجێکردنی گرێبەستی پڕۆژەی (18) بیر.
لە چوارچێوەی ڕێوشوێنەکانی حکومەت بۆ تەواوکردنی پڕۆژە وەستاو و ڕاگیراوەکان، ئەنجومەنی وەزیران ئەمانەی خوارەوەی پەسەند کرد:
1. سڕینەوەی ئەو پێکهاتانەی کە ڕەوانە نەکراون کە بڕی تێچووی خەمڵێنراویان تێدا نەبووە کە لە نامەکەی وەزارەتی پلاندانان لە بەرواری 30ی کانوونی دووەمی 2024دا هاتووە.
2. سڕینەوەی پێکهاتە تەواوکراوەکان کە لە بڕیارنامەی ژمارە (301ی ساڵی 2021ی ئەنجومەنی وەزیران)دا نەهاتووە کە لە نوسراوی وەزارەتی پلاندانان ئاماژەی پێکراوە لە بڕگەی سەرەوەدا، بە پشتبەستن بە خەرجییە کەڵەکەبووەکان.
3. سڕینەوەی ئەو پێکهاتانەی کە ئاماژەیان بە وەبەرهێنان کردووە یان کە گەیشتوونەتە سودمەند و کە لە بڕیارنامەی (301ی ساڵی 2021)دا نەهاتووە، بە پشتبەستن بە تێچووی کەڵەکەبوو.
4. دامەزراندنی (4) پێکهاتەی بازرگانی تەواوکەر کە لە خشتەی هاوپێچدا نیشان دراون، بە بەستنەوەی نامەکەی وەزارەتی پلاندانان لە بەرواری 30ی کانوونی دووەمی 2024.
5. کەمکردنەوەی کۆی تێچووی پڕۆژەی (دامەزراندنی 20 کۆڕبەندی نمونەیی گەنجان و ئافرەتان لە قەزا و ناحیەکانی قائیمقامیەتی بەغدا و قایمقامیەتەکان) لە خشتەکانی بودجەی وەبەرهێنانی وەزارەتی لاوان و وەرزش بۆ ساڵی 2024، و گۆڕانکاری ناوی پڕۆژەکە بۆ (دامەزراندنی 14 کۆڕبەندی نمونەیی گەنجان و ژنان لە قەزا و قەزاکانی قائیمقامیەتی بەغدا و قایمقامیەتەکان) لەبری دامەزراندنی مەکۆی نمونەیی گەنجان و ژنان لە قەزا و ناحیەکانی قائیمقامیەتی بەغدا و ئەو 20 قایمقامیەتانە .
ئەنجوومەنی وەزیران ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر لێخۆشبوونی پڕۆژەکانی (نۆژەنکردنەوەی وێستگەی سەرەکی پەمپکردنی ئاوەڕۆی دۆرا) و (نۆژەنکردنەوەی (22) وێستگەی پەمپکردن لە دیوی ڕوسەفە) لە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران (24217 ساڵی 2024) و درێژەدان بە پارەدارکردنیان لە… قەرزی بانکی نێودەوڵەتی، هاوکات دڵنیابوون لە پابەندبوونی بانکی نێودەوڵەتی بە پارەدارکردن و جەختکردنەوە لەسەر شارەوانی بەغدا بۆ تەواوکردنی ئەو دوو پڕۆژەیە بەپەلە.
هەروەها ئەمانەی خوارەوە پەسەند کران:
1. پارەدارکردنی وەزارەتی دارایی بە بڕە پارەیەک کە بەرامبەر بە (390) هەزار دۆلاری ئەمریکی، بەشداری کۆماری عێراق بۆ ڕێکخراوی کاری عەرەبی لە بڕی تەرخانکردنی دارایی، بە پشتبەستن بە بڕگەکانی یاسای بودجەی گشتی فیدراڵی (13 لە... ٢٠٢٣).
2. دانانی فەرمانبەران لە پۆستە ئیدارییەکاندا بەگوێرەی بڕی بەشداریکردنی کۆماری عێراق، کە دەکاتە (10%)ی بەشداریی وڵاتان لە چوارچێوەی ئەو بودجەیەی کە ڕێکخراوی کاری عەرەبی پەسەندی کردووە.
ئەنجومەنەکە دەنگی لەسەر ڕەشنووسی یاسای پەیوەستبوونی کۆماری عێراق بە وڵاتانی عەرەبی لە ئاسیا ڕێککەوتنی هاوکاری بۆ توێژینەوە و پەرەپێدان و ڕاهێنان لە بواری زانست و تەکنەلۆژیای ئەتۆمی ساڵی ٢٠١٧ (ئاراسیا) دا کە لە ٢٨ی تەمموزی ٢٠٢٠ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە ، و ڕەوانەی ئەنجومەنی نوێنەرانی کرد، بە پشتبەستن بە بڕگەکانی دەستوور.