ووشەی کۆماندۆ، لەزمانی هۆڵەندیدا "commando", بۆ یەکەمجار ساڵی 1652 بەکارهاتووە، بەمانای "فەرمانی سەربازیی"، دواتر هاتۆتە ناو زمانی ئینگلیزییەوە.
سەرەتا بەو یەکە سەربازییە ووتراوە کەبۆ چالاکی تایبەت، لەبارودۆخی ژینگەو تۆبۆگرافیای ناجۆر، و ناوجەرگەی دوژمن، ئامانجەکەی دیاریکراوە.
هەڵبژاردنی سەربازەکانی، پێوەری تایبەت بە ئاڵاو هێزو بیری تیژو بڕیاردانی خێراو سەربەخۆو پەرچەکرداری گونجاوو کاریگەر، دیاریکراون ،مەشقی تایبەت و زمانزانی و وانەی زانستی و چەکی جۆراوجۆرو کاریگەر بەکارهێنانیان ئەنجامداوە، لەدرەریاو وشکانی و شارو بیابان و شاخ و سەرماو گەرماو پشت بەخۆبەستن بۆ پەیداکردنی خۆراک، هەماهەنگی لەگەڵ هەواڵگریی و سیخوڕەکانی هەواڵگریی.
زاراوەی "مغاویر" سەرەتا بە فەوجێکی سوپای لوبنان دراوە، کە چاوگەکەی "مغوار" یان مگوارە، کەبریتییە لەو دارەی کەتۆپەڵێک قیرو بزماری تێچەقێنراوەو بۆ لێدانی کوشندە لەبەرامبەر بەکارهاتووە لەناو قەبائیل و سوپای عەرەبدا، لەزمانی کوردیدا بە"گورز" دێت.
هەندێک لەسوپاکان ناویان لەو یەکە تایبەتانە ناوە بە"قوات خاصە"..
بەگشتی ئەم هێزانە، هێزی نیشتمانیی بوون لە"دامەزراوەی دەوڵەتیدا، وە پارێزگاریان کردووە لەگەل و خاکەکەیان، تا ئاستی جەنگە جیهانییەکان، وە ئەتوانم ناویان بنێم" کۆماندۆی سپی".
لەمێژووی سیاسی و چەکداریی و دەسەڵات و دەسەڵاتدارێتی کورد لەباشوور، ئەگەر ووردبینەوە؛
لەدوای 1991، پارتی کۆماندۆ، لەشکری تایبەت، زێرەڤانی، سوپای بارزان، دواتریش دژەتیرۆر"ی دروستکردووە..
یەکێتی،" لیوای تایبەت، لیوای سکرتارییەت، کۆبرا، دژەتیرۆر، کۆماندۆ"ی دروستکردووە..
ئەم تەشکیلاتانە، وەلائیان لەناو هەر یەک لەو دوو حزبە بۆ خێزانێک ولە ئاو خێزانیش دا بۆ کەسێک بووە..
مێژوویەکی تاڵیان هەبوو لەکورد کوشتن و یەکتر کوشتن، وەدەست کراوەو باڵادەستبوونی بەسەر حزب و حکومەت و دادگاو دامەزراوەکاندا.
بەمانای ووشە" کۆماندۆیەکی ڕەش" و نانیشتمانی بوون.
سیفەتی جیاکەرەوەی سەرۆک و رژێمە دیکتاتۆری و تۆتالیتاری وفاشییەکان، بەدرێژایی مێژوو، جیاکردنەوە و پێکهێنانی هێزێکی تایبەت و موالی و دەستکراوە و خاوەن دەسەڵاتی رەها بووە، لەسەروو یاساو دادگا، لەناو سوپا، دەزگای هەواڵگریی، ئەمن، پاسەوانی مەلەکی و ریئاسی و.. تاد، بەجۆریک وابەستەی تەنها فەرمانی کەسێک بووە.
لەعیراقیش، سەردەمی بەعس، ئەمنی خاص و حەرەس خاص وفیدائیی صدام و جەیشی شەعبی، جەحفەل خەفیفە، لەدەرەوەی دامەزراوەی ئاساییشی گشتی و وەزارەتی بەرگریی پێکهێنرا بوون.
لەعیراقی نوێشدا، جەیشی مەهدی و سەحوەی عەشائیری و حەشدی شەعبی و گروپەکانی، لەدەرەوەی دامەزراوەی ئەمن و بەرگریی دا بوون، دەستکراوە و باڵادەست بوون بەسەر هەموو دامەزراوەکانی تردا، بۆ هێشتنەوەو پارێزگاریکردن لەمەرجەعییەت بەهەردوو جەمسەرە حوجەتی و وەلائییەکەی لەلایەک و، هێشتنەوەی حوکمی پێکهاتەی شیعی لەدەسەڵاتدا وەک زۆرینەی خاوەن بڕیار، لەلاکەی ترەوە.
ئەم "کۆماندۆ ڕەشانە" لەعیراقی نوێ و کوردستان، بەهەموو ناونیشانەکانیانەوە، لەسەر حیسابی دارایی گشتی و قووتی خەڵک و گومرگ و سەرانە وەرگرتن لە خاوەنکار و بازرگانەکان بەخێوو ئیدارە ئەدرێن، سەرئێشەو ئاشووب و کارەساتیان بەدواوە بووەو بۆ ئایندەش هەروایە، تا ئاستی جەنگ و کاولکاری و قەیران و ئابڵۆقە و لێکترازانی گەل و نیشتمان.
ئەمڕۆ، گەیشتووینەتە قۆناغێک، چیتر بەردەوامیدان بەمانەوەی ئەو هێزانە "کۆماندۆ ڕەشەکان" ، لەسەروبەندی گۆڕانکاری گەورە لە تەرازووی هێز لەخۆرهەڵاتی ناوەڕاست، و جەمسەرگیریی نوێی هەرێمی و نێودەوڵەتی، عیراق و کوردستان بەئاڕاستەی تونێلە تاریکەکەیا ئەخزێنێت، کەئەو سەڕی دیار نییە..
سەری خاوەنەکانیان ئەخوات، خەڵک و ناوچەکەش نوقمی خوێن و بارووت ئەکات.
بۆیە کاتییەتی؛
لەنێوان "کۆماندۆ ڕەش و سپی یەکاندا" بژاردەیەکی سەردەمییانەو لۆژیکیانە نیشتمانییانە ، بڕیار بدرێ کامەیان بژاردەیە؟