سون وو تزو، ژەنەراڵێکی چینی یە. 2510 ساڵ لە مەوبەر مردوە (551- 496 پ. ز). لە کتێبی (هونەری جەنگ) دا، دنیایەک حیکمەتی نایابی بۆ بەجێ هێشتوین. لەم وتارەدا کەڵک لە هەنێکیان وەر ئەگرم.
وو تزو لە بابەتی هێرشی هەڵخەڵەتێنەرانە (پلاندانان بۆ هێرش) دا ئەڵێ:

-    ئەگەر دوژمنەکەت و خۆشت ناسی، پێویست ناکا لە ئەنجامی 100 جەنگ یش بترسی؛
-    ئەگەر خۆت ناسی و دوژمنت نە ناسی، لە بەرامبەر بردنەوەی هەر شەڕێکا، شەڕێکی پێ ئە دۆڕێنی؛
-    ئەگەر نە خۆت ناسی و نە دوژمن، ئەوا هەر شەڕێکی لەگەڵ بکەی، پێ‌ی ئە دۆڕێنی.
ئاخۆ کورد خۆی و داعشی ناسیوە؟
بەر لەوەی وەڵامی ئەم پرسیارە بدەینەوە، جارێ با خاڵە بەهێز و لاوازەکانی کورد و داعش دەسنیشان کەین:

کورد، خاڵە بەهێزەکانی:
1.    دژی تیرۆرە. سەرەڕای ئەوەی کورد وەکو نەتەوە چەندین سەدەیە ئە چەوسێنرێتەوە، جینۆساید ئەکرێ، بەڵام لە شۆڕشەکانیا پەنای بۆ تیرۆر نە بردوە. لانی کەم لە شۆڕشی شێخ مەحمودی حەفیدەوە (1918) تا ئەمڕۆ.
2.    جیهانی دژی تیرۆر پشتیوانێتی.
3.    شەڕ لە سەر خاکی خۆی ئەکا. خاکی لێ داگیر کراوە، ئەیەوێ بە هەر رێگەیەک بوە، وەری گرێتەوە. یانی خاوەنی مافە.
4.    پێشمەرگەکانی کوردستان، سەرەڕای زوڵمی زۆری دەسەڵاتی کوردی لێیان، لە رابردوا، ئامادەی گیانبازین و مەردانە بەرگری لە خاکی نیشتمانەکەیان ئە کەن.
5.    دانیشتوانی هەرێم، سەرەڕای گلەیی و گازندەی بێ ئەندازەیان لە سیستمی حوکمڕانی‌ی هەرێم، لە بەرامبەر خەتەری داعش دا، یەکپارچە بونەتە قەڵای پۆڵاین بۆ پشتی پێشمەرگە.
6.    لە سێ پارچەی تری کوردستان: باکور، خۆرئاوا و خۆرهەڵاتەوە سۆز و پشتیوانی‌ی کردارەکی بۆ هێزی پێشمەرگەی کوردستان دەر بڕاوە. باشور قوڵایی ستراتیجی‌ی نەتەوەیی بۆ دروست بوە.
7.    کوردستان کەوتۆتە سەر نەخشەی وزەی جیهان.
8.    بە تاقیکردنەوەیەکی حوکمڕانیا تێ ئە پەڕین، سەرەڕای بونی کەموکوڕی‌یبێ ئەندازە لە سیستمەکەیا، وڵاتانی دنیا لە چاو رژێمەکانی ناوچەکەدا، جوان ئەی بینن.
9.    لە بەر ئەوە و، لە بەر بەرژەوەندی‌یەکانی خۆیشیان، ئەمریکا و ئەوروپا زو هاتنە دەست و بڕیاریان دا لە دژی داعش پشتیوانی‌ی عەینی لە ئاوارەکانی کوردستان و، هی مەعنەوی و سەربازی لە هەرێم بکەن.
10.     دڕندەیی دوژمنەکەی دۆستی زۆر تری بۆ پەیا کرد. هەر بۆیە رۆژی هەینی، 15-08-2014، ئەنجومەنی ئاسایشی سەر بە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکان بە کۆی دەنگی هەر پازدە ئەندامەکەی، بڕیارێکی دەر کرد دژی داعش و بەرەی نوسرە.
11.     بڕیارەکەی ئەنجومەنی ئاسایش لە ژێر بەندی حەوتەمی (میساقی (UN دا وەرگیراوە. ئەگەر ئابڵوقەی ئابوری و سەربازی و هێزی مرۆیی، داعش و نوسرە ناچار نە کەن، دەس لە پەلاماردان و تاوان هەڵگرن و بڵاوە بە چەکدارەکانیان بکەن، قابیلی ئەوەیە بە گوێرەی مادەی 42، کۆمەڵی ناودەوڵەتی پەنا بۆ رێگەی سەربازی بەرێ.

کورد، خاڵە لاوازەکانی:
1.    بێ دادی‌ی زۆر و هەبونی خەلەل و کون و کەلەبەری گەورە لە سیستمی حوکمڕانی دا و، بێزاری‌ی خەڵک لە سیستمەکە.
2.    نە بونی دامەزراوەی دەوڵەتی‌ی نیشتمانی‌ی کاریگەر بۆ دروست کردنی بڕیاری سیاسی، ئابوری و کۆمەڵایەتی.
3.    نە بونی هێزی چەکداری نیشتمانی‌ی باش مەشق دراو، باش چەکدار کراو، باش گۆش کراو بە عەقیدەی سەربازی‌ی نیشتمانی، شایستە تێر کراو کە، بێجگە لە شەڕ و تێکشکاندنی حەتمی‌ی دوژمن، خەیاڵی لای ماڵ و مناڵ و کرێ‌ی خانو و پێویستی‌ی رۆژانەی ژیانی خێزانەکەی نە بێ.
4.    هەبونی دو عەقیدە و دو بۆچون و دو هەڵوێستی جیاواز، ئەگەر نە ڵێین زیاتر لە دو. چونکە بێجگە لە بۆچونی پارتی و یەکێتی بۆچونی کەیش هەیە، بەڵام چونکە بۆچونی سێیەم خاوەنی هێزی چەکداری حیزبی نیە، بە زەقی رەنگی نە داوەتەوە.
5.    گەیشتنی دیاردەکانی گەندەڵی‌ی سیاسی، ئابوری، دارایی و کۆمەڵایەتی بە رادەی خەتەر و، لاوازی‌ی دەسەڵاتی دادوەری و بێ باکی‌ی موستەفیدەکانی دەسەڵات لەم خەتەرانە.
6.    تەوەرگەرایی (تمحور) و دابەشبونی هێزە بڕیار بە دەستەکان بە سەر هەر دو تەوەری سونەگەرایی و شیعەگەرایی ناوچەکە دا.
7.    نە بونی دەزگای نیشتمانی‌ یان ناوەندی لێکۆڵینەوەی زانستی‌ی نیشتمانی بۆ دیاری کردنی رەهەندەکانی ئاسایشی نیشتمانی و دیاری کردنی هێڵە سورەکانی.
8.    لاوازی‌ی ئابوری‌ی کوردستان یا نە بونی ئابوری‌ی خۆژێن.
9.    بڕینی 17% بودجەی عیراق لە کوردستان و نە بونی سەرچاوەی ئەلتەرناتیف بۆ پەیاکردنی پارە.
10.     نە بونی پارەی پێویست بۆ دانی موچەی مانگانە بە موچەخۆرانی کوردستان لە کاتی دیاری کراوی خۆیا.
11.     سست بونی بازاڕ و کەرتی وەبەرهێنان و، بەرزتر بونەوەی رێژەی بێکاری و هەژاری.
12.     نە بونی سەرچاوەی دارایی مسۆگەر بۆ پشتیوانی‌ی جەنگەکە و مسۆگەر کردنی سەرکەوتن بە بێ پشتیوانی‌ی دەرەکی. پشتیوانی‌ی دەرەکی باجی سیاسی و ئابوری و دارایی ئە بێ، دوای شەڕ ئە بێ بیان دەین.
13.     ئاوارەی زۆر. هەرچەن بە وردی ژمارەی ئەوانەی ئاوارەی هەر سێ پارێزگاکەی هەرێم و کەرکوک بون دیار نیە، بەڵام لێرە و لەوێ باسی زیاد لە ملیۆنێک ئاوارە ئەکرێ. حوکمەتی هەرێم پێش دروست بونی کێشەی دارایی دەرەقەتی پێویستی‌یە ژیانی‌یەکانی دانیشتوانی سێ پارێزگاکەی هەرێم نە ئەهات، ئێستا دانیشتوانی ناوچە دابڕاوەکان و ئاوارەکانی سێ پارێزگاکە و ناو کەرکوک یشی هاتۆتە سەر. لەبەر ئەوە هەم کێشە ئابوری و دارایی‌یەکانی حوکمەتی هەرێم، هەم کێشەکانی خزمەتگوزاری: خوێندن، تەندروستی، ئاو، کارەبا و سوتەمەنی، قورس تر ئەبن.

14.     پشتیوانی‌ی ناودەوڵەتی لە کورد، ئەگەر لەم هەلومەرجەدا خاڵی هێز بێ بۆ کورد لە بەرامبەر هەڕەشە و پەلاماری داعش بۆ سەر کوردستان، لە مەودای دور ترا خاڵی لاوازە. چونکە توانای مانۆڕ لە کورد وەر ئەگرێتەوە. پشتیوانی‌ی ناودەوڵەتی لە کورد، مەرجدارە بە دروستکردنی حوکمەتێکی بنکەفراوان لە بەغدا کە بتوانێ خەتەری داعش نەهێڵێ و یەکپارچەیی خاکی عیراق یش بپارێزێ.

بەشداری‌ی فڕۆکەی ئەمریکا لە شەڕ بە قازانجی کورد دوای ئەوە هات کە نێردەی پسپۆڕی جەنگی‌ی ئەمریکا گەیشتنە قەناعەت کە پێشمەرگە توانای بەرگری و دەرکردنە دواوەی داعشی نیە.
15.     لاوازی‌ی توانای کوردی بۆ داڕشتنی پلان سەبارەت بە چۆنێتی ئیدارەدانی جەنگ و پلانی هێرش و بەرگری و، خۆناسی و دوژمن ناسی.

ئەگەر لێرەدا بگەڕێینەوە بۆ لای سون وو تزو، ئینجا ئەزانین ئێمە لە هونەری جەنگ دا چەن کۆڵەوارین. ئەو سەبارەت بە هونەری جەنگ ئەڵێ:
"هونەری جەنگ پێنج فاکتەری نە گۆڕ تەحەکومی پێوە ئەکا، هەر کەس پەیجوری ئەحواڵی بەرەکانی جەنگ بێ، ئەبێ لە بەر چاویان بگرێ، کە بریتین لە:

1.    قانونی ئەخلاقی (تاو: (Tao. تاو بریتی‌یە لە: پێکەوە گونجانی حاکم و حوکم کراو (سروشتی دەسەڵاتی سیاسی).
2.    ئاسمان (کەش). بریتی‌یە لە: شەو و رۆژ، گەرما و سەرما، کات و چوار وەرزەکە، با و هەور و هەڵڵا.
3.    زەوی (تۆبۆگرافیا). بریتی‌یە لە: مەسافەی کورت و درێژ، مەترسی و رادەی دڵنیایی، زەوی‌ی کراوە و تولە  رێ کان، ئەگەرەکانی رزگار بون یان مردن.
4.    فەرماندە. سیفەتەکانی: فەزیلەکانی حیکمەت و دڵسۆزی (خۆ نە ویستن لە کاردا)، رەوشت بەرزی و ئازایەتی و حەزم و صەرامەت.
5.    سیستمی گشتی. بریتی‌یە لە: شێوازی رێکخستنی سپا و دابەش کردنی بە دروستی بۆ یەکەی جیاجیا و چۆنێتی دابەش کردنی روتبەی سەربازی لە نێو ئەفسەرەکانا و میراز کردنی رێگەکانی گەیاندنی لۆجستیک بە سپا و تەحەکوم کردن بە تێچونی سەربازی‌یە وە".

وو تزو ئەڵێ:
ئەو پێنج فاکتەرە ئەبێ لە لای هەر سەرکردەیەک زانراو بن. هەر کەس بە باشی بە کاریان بهێنێ سەر ئە کەوێ، بە پێچەوانەیشەوە ژێر ئە کەوێ"
وو تزو پێ‌ی وایە هەمو کاروبارەکانی جەنگ پشت بە فێڵ و هەڵخەڵەتانن ئە بەستن، بۆیە ئەڵێ:
"- ئەگەر توانیمان هێرش بکەین، ئەبێ وا خۆمان دەرخەین کە ناتوانین بیکەین؛
-    کاتێ مانۆڕ بە هێزەکانمان ئەکەین و ئەیان جوڵێنین، ئەبێ خاووخلیچک خۆمان پیشانی دوژمن بدەین؛
-    کاتێ نزیک ئە بینەوە، ئەبێ وا لە دوژمن بکەین وا بزانێ لێ‌ی دورین؛
-    کاتێ لێ‌ی دور ئە بین، ئەبێ وا لە دوژمن بکەین وا بزانێ لێ‌ی نزیکین؛
-    کە ئامادە بوی بۆ شەڕ، خۆت وا نیشانی دوژمن بدە کە بێ سەروبەرەیی لە ناو هێزەکەتا بڵاوە، تا تەماح بخەیتە بەری هێرشت بۆ بێنێ، لەو کاتەدا لێیدە و بیهاڕە؛
-    ئەگەر دوژمن لە هەمو لایەکەوە خۆی قایم کرد بو، ئامادە بە بۆ روبەڕوبونەوەی؛
-    ئەگەر دوژمن وەزعی لە تۆ باشتر بو، خۆتی لێ لادە؛
-    ئەگەر زانیت دوژمن کەم چیکەڵانە یە و زو توڕە ئەبێ، سەرکە سەری بۆ ئەوەی توڕەی کەی؛
-    خۆت لاواز نیشان بە، تا باشتر لە خۆی بایی کەی؛
-    ئەگەر دوژمن ویستی پشو با، هەلی بۆ مەڕەخسێنە؛
-    ئەگەر تۆ ویستت پشو بەی، هەوڵ بە لە کاتی پشودانتا هێز لە بەر دوژمن ببڕی؛
-    هێرشی بکەرە سەر، کاتێ ئەو ئامادە نیە بۆ شەڕ؛
-    لە شوێنێکەوە پەلاماری بە کە، ئەو چاوەڕوان ناکا لە وێ بی؛
ئینجا ئەڵێ:
ئەم فێڵە سەربازی‌یانە ئەبنە هۆی سەرکەوتن، نا بێ پێش کاتی خۆیان ئاشکرا بکرێن"

ئاخۆ کورد لەم جەنگەی دا لەگەڵ داعش هیچ پرەنسیپێک لەم پرەنسیپانەی لە بەر چاو گرتوە؟

داعش، خاڵە بەهێزەکانی:
1.    شکستی پرۆژەی نەتەوەیی و شکستی پەرەپێدانی سیاسی- ئابوری (دیمۆکراسی) لە وڵاتانی ئیسلامی بە گشتی و لە جیهانی عەرەبی دا بە تایبەتی.
2.    پەراوێز خستنی گەنج لە سیستمی سیاسی و ئابوری وڵاتانی ئیسلامی و عەرەبی دا.
3.    خراپی‌ی پرۆگرامی خوێندن و پەروەردەی ئیسلامی‌ی توندڕەو لە سعودیە و وڵاتانی کەنداو و، زۆر ناوەندی زانستی‌ ئیسلامی، وەکو جامیعەی ئەزهەر و خوێندنگە ئیسلامی‌یەکانی پاکستان و ئەفغانستان.
4.    زۆر بونی شێخەکانی فەتوای ئاسمانی (کەناڵە ئاسمانی‌یەکان) و بەکارهێنانی سۆسیال میدیا لە لایەن بنچینەوانە جیهادی- تەکفیری‌یەکانەوە بە شێوەیەکی فراوان و کاریگەر.
5.    نە بونی گوتار و پرۆژەیەکی ئیسلامی‌ی ئەڵتەرناتیف، بۆ بەرپەرچدانەوەی داعش و قاعیدە و هاندەرەکانیان.
6.    شکستی دامەزراوە دینیەکانی دنیای ئیسلام لە ریفۆرمی ئاینی دا.
7.    باش (ئیستیسمار) کردنی ئەو گوشارەی دوای یازدەی سێپتەمبەری 2001 لە ئەمریکا و وڵاتانی ئەوروپا لەسەر گەنجانی موسوڵمان و ئیسلامیە توندڕەوەکان دروست بو.
8.    (ئیستیسمار) کردنی ئەو ئازادیانەی سیستمە دیمۆکراتیەکانی خۆرئاوا بۆ تاک و ویژدانیان فەراهەم کردوە. توندڕەوەکان لە مزگەوتەکانا مێشکی گەنجەکان ئەشۆنەوە و ئەیانکەن بەم جۆرە کائینە عەجایەبە.
9.    هەوڵەکانی کۆماری ئیسلامی‌ی ئێران وەکو رژێمێکی مەزهەبی- شیعی، بۆ خۆ سەپاندن بە سەر وڵاتانی ناوچەی کەنداوی فارس و هەناردە کردنی شۆڕشەکەی بۆ دەرەوە.
10.    شکستی تۆڕی قاعیدە لە دامەزراندنی "دەوڵەتی خەلافەت" دا. داعش توانی زۆری گەنجەکان رازی بکا کە هۆی شکستی قاعیدە، وەکو پێویست بەکار نە هێنانی توندوتیژی یە لەگەڵ "دوژمنانی خوا".  
11.     راگەیاندنی دەوڵەتی خەلافە لە سەر بەشێک لە خاکی سوریا و بەشێک لە خاکی عیراق. دەوڵەتی خەلافە بوە بە فاکتەری راکێشانی جیهادی- تەکفیریەکانی دنیا بۆ لای داعش.
12.     داعش، ئێستا خاوەنی سێ- یەکی خاکی سوریا و سێ- یەکی خاکی عیراقە. لە باری جوگرافی‌یەوە روبەری دەوڵەتەکەی داعش زیاتر لە سێ ئەوەنەی روبەری قەڵەمڕەوی کورد ئەبێ.
13.     داعش هەر ئێستا لە پێنج وڵات لە شەڕ دایە: سوریا، عیراق، لوبنان، لیبیا و میسر. قاعیدەی یەمەن یش خەریکە مەیلی خۆی داشکێنێ بە لای داعش دا. ئەمە ورەی زیاتر ئە بەخشێ بە چەکدارەکانی.
14.     خاوەنی عەقیدەی جیهادی- تەکفیری‌ی رەهایە. لەم دنیایەدا هیچ هێزێکی ئیسلامی لە خۆی بە راست تر و رەوا تر و خاوەن هەق تر، نازانێ. چەکدارەکانی هەمان عەقیدەیان هەیە... یەکچاون.
15.     بڕوا بونی چەکدارەکانی بە "شهادة" و زیندوبونەوە و بەهەشت و حۆری‌یەکانی.
16.     خاوەنی دیسپلینی سەربازی بە هێزە.
17.     خاوەنی تەجرەبەی سێ ساڵ شەڕی لەم شێوەیە یە، لە سوریا.
18.     چەکی نیشانە شکێن (قناص) بە شێوەیەکی زۆر کاریگەر بە کار ئەهێنێ.
19.     خاوەنی چەکێکی زۆری سوک، نیوە سوک و نیوە قورس و زەخیرەی زۆرە. بەشێکی لە سوریاوە هێناوە و بەشی زۆر یشی، لە شەڕی داگیر کردنی موسڵ دا دەس کەوتوە.
20.     خاوەنی پارەیەکی زۆرە. خۆی خۆی تەمویل ئەکا. بە چەن رێگە دەستی ئە کەوێ: فرۆشتنی نەوتی سوریا و عیراق؛ فڕاندنی بارمتە و وەرگرتنی پارە لە بەرامبەر ئازاد کردنی؛ چاوسورکردنەوە لە دەوڵەمەن و بە زۆر سەندنی پارە؛ تەبەڕوعی دەوڵەمەنەکانی خەلیج، بە تایبەتی سعودی و قەتەری و، کۆ کردنەوەی پارە بۆی بە ناوی خێر و سەدەقە، لە رێگەی رێکخراوی "خەیری!" ی خەلیجی‌یەکانەوە.
21.     بە گوێرەی راپۆرتێکی بەشی لە ناوبردنی تیرۆر لە دەزگای موخابەراتی روسی (FSB) کە لە دوای هێرشی داعش بۆ سەر کوردستان بڵاو کرایەوە، وڵاتانی وەکو سعودیە و تورکیا و ئوردون، کەسانی وەکو تاریق هاشمی و عیزەت دوری (حیزبی بەعسی هەڵوەشاوە) و لە کوردستان یش لایەنی سیاسی هەیە بە پارە و لۆجستیک یارمەتی داعش ئە دەن.
22.     بژاردەی دەسپێشخەری، هەمیشە لە دەستی ئەو دا بوە (تا داخڵ بونی فڕۆکەکانی ئەمریکا بۆ ناو جەنگەکە). خۆی کات و شوێنی شەڕەکانی هەڵ ئە بژێرێ.
23.     سۆسیال میدیا زۆر کاریگەر بە کار ئەهێنێ، بۆ روخاندنی وردەی دوژمنەکانی و بڵاو کردنەوەی ترس و تۆقاندن لەو ناوچانە دا کە هێشتا پەلاماری نە داون بۆ داگیر کردن.
بە بڕوام دڕندەیی داعش بەری موتوربەی بیری شۆڤێنی بەعس و بیری ئیسلامی‌ی جیهادی- تەکفیری‌یە بۆیە زۆر لە قاعیدە توندوتیژ ترە.
24.     بە مەبەستی جیا جیا، هەنێ لە دوژمنەکانی داعش، داعش لە قەوارەی خۆی گەورە تر پیشان ئە دەن. بۆ نمونە، گەورە تر پیشان دانی هێزی داعش لە هێز و توانای کوردستان بە مەبەستی داپۆشینی شکست لە بەردەم داعش دا. داعش هێز لەم زل پیشاندانەی وەر ئە گرێ.
25.     ماسمیدیای کوردی لە دو لاوە هێزی بەخشی بە داعش: لە لایەک کە بە ناوی دەسپێشخەری‌ی رۆژنامەوانی‌یەوە زانیاری‌ی وردی سەربازی ئە دا یە؛ لە لایەکی ترە وە کە تاوانەکانی داعشی لێ ئە دایەوە. داعش پێچەوانەی قاعیدە، ئەیەوێ تاوانەکانی گەورە و گەورە تر دەرکەون تا ترسی زۆر تر بخەنە دڵی :کافرانەوە!" (ترهبون بە عدو اللە وعدوکم).
26.     نە بونی دیدی ستراتیجی‌ی نیشتمانی لە عیراق و سوریا، چ لە سەر ئاستی دەوڵەت و چ لە سەر ئاستی ئۆپۆزسیۆن، بۆ دروستکردنی دەوڵەتی هاووڵاتی، بوە بە هێز بۆ داعش.
27.     بونی زوڵم و نا عەدالەتی‌ و جیاکاری‌ی مەزەبی لە سوریا و عیراق، بون بە هۆی دروسکردنی ئامێزی گەرم و ئارام بۆ مانەوە و گەشەکردنی داعش.
28.     لە عیراق بەعسی‌یەکان (گروپی نەقشبەندی) و باقی هێز و تاقمە ئیسلامی‌یەکانی بە ناو "ئۆپۆزسیۆن"ـی چەکدار، توشی سەرلێشێوان و هەڵەی کوشندە بون، هەمو توانای خۆیان خستۆتە خزمەتی داعش.
29.     لە ناوچە جێ ناکۆکەکان عەرەبی تەعریب هەم داعشی گرتە خۆی، هەم بوە بەشداری بۆ هێرش کردنە سەر کوردستان.
30.     نە بونی هەماهەنگی لە نێوان بەغدا و هەولێر بۆ روبەڕو بونەوەی خەتەری داعش، لە سەرەتاوە.
31.     لاوازی‌ی هێزی بەرامبەر: عیراق و کوردستان و ناڵاندنیان بە دەس کۆمەڵێ کێشەی بونیەوی‌یەوە.
32.     بونی داعش لە سوریا و عیراق بەرژەوەندی‌ی هاوبەشی لە نێوان بونی داعش و ئەم هێزە لۆکاڵی، ناوچەیی و ناودەوڵەتیانە دا، دروست کردوە:

32. 1. رژێمی سوری: لە سێ لاوە قازانجی زۆری لە دروست بونی داعش و گەورە بونی وەر گرت. لە لایەک بۆ ئەوەی هەمو ئۆپۆزسیۆنی سوری بە تیرۆریست پیشانی دنیا بدا، تا نە وێرن تا رادەی روخاندنی، پشتیوانی‌ی ئۆپۆزسیۆن بکەن، ئەمەی باش ئیستیسمار کرد. لە لایەکی ترە وە، بۆ ئەوەی لە چەک و پشتیوانی‌ی مادی، سیاسی، سەربازی‌ و دیبلۆماسی‌ی ئیران و روسیا و چین بەهرەمەند بێ، لە لای سێیەمیشەوە، هەرزان تر لە بازاڕ، نەوت لە داعش ئە کڕێ.

32. 2. عیراقی مالیکی: داعشی گەورە تر لە قەبارەی خۆی پیشانی خەڵکی عیراق و دنیا دا، بۆ ئەوەی شکستە سیاسی، سەربازی، ئابوری و (تەنمەوی) یەکانی بخاتە ئەستۆی داعش و سعودیە و قەتەر کە یارمەتی دەری داعش بون و، بۆ ئەوەی شیعەی عیراق یش بترسێنێ تا سەر پشتیوانی بن تا سونەی عیراق و خەلیج نە یان خۆن!
بەشێک لە سونەی عیراق داعش بە فریاد رەس ئەزانن، بۆیە بون بە ئامێزی گەرم و ئەمین بۆیان. هەم ناوچەکانی خۆیان خستۆتە خزمەتی داعش، هەم رۆڵەکانیان خستۆتە ژێر چەکی داعش بۆ پەلاماردانی سپای عیراق و پێشمەرگەی کوردستان.
 
32. 3. کوردستان: لە سەرەتاوە ویستی بۆ ترساندنی مالیکی و ناچار کردنی بۆ گێڕانەوەی بودجە و ئاوەڵا کردنی رێگەی فرۆشتنی نەوت کەڵک لە بونی داعش لە موسڵ و دەوروبەری وەر گرێ. هەر وەک، دوای ئەوەی داعش پەلاماری کوردستانی دا، مالیکی یش ویستی بۆ گوشار و شکاندنی لوت و هەیبەتی دەسەڵاتدارانی هەرێم سود لە بونی داعش لە نزیک سنورەکانی کوردستان، وەر گرێ.

32. 4. دەوڵەتانی خەلیجی فارس: بە تایبەتی سعودیە و قەتەر بۆ روخاندنی رژێمی سوری و، بۆ دژایەتی کردنی ئێران و شیعەی عیراق (دژی هیلالی شیعی) پشتیوانی‌ی بێ ئەندازەی داعش یان کرد.

32. 5. ئێران: بۆ ئەوەی بە دنیای بسەلمێنێ ئۆپۆزسیۆنی سوری ئۆپۆزسیۆنێکی نادیمۆکراتی‌ی مەزهەبی‌ی توند رەوە، بونی داعشی بە قازانج بینی. هەم بۆ ئەوەی لە لای گەلانی ئێران رەوایی ببەخشێ بە پشتیوانی‌ی مادی، سەربازی و دیپلۆماسی‌ی رژێمی ئەسەد، هەم بۆ ئەوەی لە لای دنیا رەوایی بدا بە پشتیوانی‌یەکانی بە رژێمی ئەسەد و دەسوەردانی راستەوخۆی لە کاروباری ناوخۆی سوریا.
لای وەلی فەقیهـ ئاسایشی رژێمی ئەسەد بەشێکە لە ئاسایشی‌ نەتەوەیی ئێران. سوریا بەردەبازی ئێرانە بۆ ناو لوبنان و فەلەستین. تەوەریشە بۆ دروستکردنی هیلالی شیعی: ئێران، لوبنان، سوریا و عیراق.

ئێران بە تەما بو بە هۆی بونی داعش لە عیراق بە بەردێ چەن چۆلەکەیەک بکوژێ:
-    نەوتی داعشی بە تاڵان دەس کەوێ. نرخی بەرمیلێک نەوتی داعش 10- 20 دۆلارە بۆ بازاڕەکانی وزەی کوردستان، ئێران و تورکیا.
-    دروستکردنی دوژمنایەتی لە نێوان کورد و سونە لەسەر ناوچە جێ ناکۆکەکان.
-    پیشاندانی گورگی داعش بە گیسکی کورد و شیعەی عیراق و، رزگار کردنی پێوەندی‌ی نێوانیان لە پچڕان.
-    هێشتنەوەی مالیکی بۆ ویلایەتی سێیەم.
-    دروستکردنی بەهانە، بۆ زیاتر کردنی نفوزی خۆی لە عیراق.
بەڵام کە هێنانی هەزاران پاسداری ئێرانی بۆ شەڕ نەی توانی لە خەتەری داعش لە سەر بەغا کەم بکاتەوە و، بۆی سەلما کە بە تەنیا ناتوانێ هەیبەتی شیعە بپارێزێ، ناچار بو دەس لە مالیکی بەر دا و هێزی تری بیانی (ئەمریکا و خۆرئاوا) بکاتە هاوبەش بۆ دورخستنەوەی خەتەری داعش لە سەر پرۆسێسی سیاسی‌ی عیراق و پاراستنی دەسەڵاتی شیعە.
 
32. 6. تورکیا: لە سوریا پشتیوانی‌ی تەواوی‌ لە داعش کردوە. ئیخوانەکانی تورکیا کێشەی مەزهەبی و عەقیدەتی‌یان لەگەڵ داعش نە بوە و نیە. بە پارە و چەک و لۆجستیک و کارئاسانی ئەوپەڕی پشتیوانی‌یان لە داعش و بەرەی نوسرە کرد. تورکەکان بە نیازی روخاندنی رژێمی سوری و دامەزراندنی رژێمێکی سەر بە خۆیان پشتیوانی‌یان لە داعش و نوسرە بە تایبەتی و، ئۆپۆزسیۆنی سوری بە گشتی، کرد. تا پێش بڕیارەکەی ئەنجومەنی ئاسایش لە دژی داعش و بەرەی نوسرە، یارمەتی‌‌ی تورکیا بەردەوام بو بۆیان.
تورکیا بونی داعشی لە عیراق یش بە چەن بارا بە قازانج لێک ئە دایەوە:
-    کڕینی نەوتی تاڵانی لە داعش.
-    دروسکردنی کێشە بۆ کورد بۆ لە بیر بردنەوەی بیرۆکەی دەوڵەتی کوردی.
-    دروستکردنی (قطیعة) لە نێوان بەغدا و هەولێر.
-    کردنی ئابوری‌ی کوردستان بە پاشکۆ و، قۆرخکردنی بازاڕی وزەی کوردستان بۆ خۆی.
-    ئابڵوقە دانی شۆڕشی کورد لە خۆرئاوا.
-    دژایەتی کردنی حوکمەتەکەی مالیکی و دژایەتی کردنی ئەجێندای ئێران لە عیراق (تەوەری سونە لە دژی تەوەری شیعە).

32. 7. روسیا: بۆ ئەوەی رێگە بگرێ لە روخاندنی رژێمی ئەسەد، بۆ ئەوەی فرۆشی چەک و جبەخانەی بە ناوچەکە بەردەوام بێ، بۆ ئەوەی رەوایی بدا بە (ڤیتۆکانی) لە ئەنجومەنی ئاسایش، بونی داعشی لە ناوچەکە بە قازانجی خۆی زانی.
 
32. 8. چین: بۆ ئەوەی رەوایی ببەخشێ بە (ڤیتۆکانی) و درێژە بە دۆستایەتی بدا لەگەڵ ئێران، بۆ مەبەستی وزە و بازرگانی، بونی داعش لە بەرژەوەندی‌ی بو.
 
32. 9. ئیسرائیل: ئەگەر بونی داعش لە سوریا ئیسرائیلی قەلەق کردبێ لە ئایندەی نادیار و ترسی بونی رژێمێکی رادیکاڵ لە بەرزایی‌یەکانی جۆلان، ئەوا بونی داعش لە عیراق لە چەن لاوە سودی پێ ئە گەیەنێ: زەربە دان لە ئەجێندای ئێران لە عیراق؛ خۆشکردنی زەمینە بۆ پارچە پارچە بونی عیراق و؛ بۆ لابردنی فۆکس لە سەر وێرانکردنی غەزە. لەوەتی تاوانەکانی داعش لە کوردستان کەوتونەتە بەر چاوی دنیا، هەواڵەکانی شەڕی ئیسرائیل- حەماس کەوتونەتە پەراوێزەوە.
 
32. 10. ئەمریکا و خۆرئاوا بە گشتی: بۆ هەڵوەشاندنەوەی نەخشەی ناوچەکە؛ نەهێشتنی خەتەری هیلالی شیعی؛ گوشار دروستکردن لە سەر ئێران سەبارەت بە کەیسی وزەی ئەتۆمی؛ قورس تر کردنی باری شانی رژێمی ئیسلامی‌ی ئێران و لاواز تر کردنی ئابوری‌یەکەی؛ دورخستنەوەی جیهادی- تەکفیری‌یەکانی دنیا لە وڵاتەکانیان و کۆکردنەوەیان لە ناوچەیەکی جوگرافی‌ی دیاری کراوا، پێویستیان بە هێزێکی وەکو داعش بو.

داعش، خاڵە لاوازەکانی:
1.    رێکخراوێکی تیرۆریستی‌ی زۆر رادیکاڵە. کۆمەڵی مرۆڤایەتی هەرگیز پێویستی بە شتی وا نیە.
2.    سروشتی کۆسمۆپۆلیتی داعش ئەگەر لە کاتی سەرکەوتنا قازانج بێ بۆی، لە کاتی شکست و ژێرکەوتنا زو هەڵی ئەوەرێنێ، چونکە هیچ شتێ گرێیان نادا بە ئەرزەوە تا بەرگری لێ بکەن.
3.    بڕیارەکەی 15-08-2014 ی ئەنجومەنی ئاسایشی سەر بە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکان بەری (غباء) و (غرور)ـی داعش بو. داعشی پێش پازدەی مانگی ئۆگۆست و داعشی دوای پازدەی ئۆگۆست دو داعشی جیاواز ئەبن. داعش ئیتر گڵۆڵەی لە لێژی‌یە هەتا ئەمرێ یا ئەبێ بە هێزێکی بێ کاریگەر.
4.    سازانی ئەمەریکا و ئێران لەسەر رزگار کردنی عیراق لە کەوتنی یەکجارەکی و، گێڕانەوەی هەیبەت بۆ شیعەی عیراق، دور نیە سەری بەشار ئەسەد و خامۆشکردنی ئاگری جەنگی چەن ساڵەی سوریا یشی بە دوادا نە یە. ئەگەر ئەمە رو بدا، داعش لە سوریا یش قەڵاکەی ئە روخێ.
5.    لە لوبنان یش قوڵایی ستراتیجی ئە دۆڕێنێ و توانای ژیان و بەردەوامی‌ نا مێنێ. رەنگە گەڕانەوەی سەعد حەریری بۆ لوبنان بە رەزامەندی‌ و گرەنتی حیزبوڵڵا سەرەتای سەفقەیەکی ئەمریکی- ئێرانی- سعودی بێ بۆ چارەسەر کردنی کێشەکانی لوبنان و دەرکردنی داعش لەوێ.
6.    ئەگەر کابینەکەی حەیدەر عەبادی زو پێک بێ و پێکهاتە جیاوازەکان بتوانن لە نیوەی رێ بگەنە یەک، داعش لە عیراق تێک ئە شکێ.
7.    خۆ بڵاو کردنەوەی داعش لە سەر روبەرێک لە سوریا و عیراق کە نیوەی روبەری عیراق ئەبێ (207.416 کم٢)، یەکێک لە خاڵە هەرە لاوازەکانی داعشە. چونکە توانا مرۆیی و مادی و سەربازی‌یەکانی بەشی پاراستنی ئەم روبەرە ناکەن، لە هێرشی دوژمنەکانی.
8.    دوای راگەیاندنی "دەوڵەتی خەلافەت" داعش گیرۆدەی دو هەڵەی ستراتیجی بوە: پارێزگاری کردن لە پایتەخت و ناوچەی قەڵەمڕەوی‌ی دەوڵەتەکەی و؛ کێشانی مەسرەفی ئیدارەدانی دامەزراوەکانی و خەڵکەکانی ژێر دەستی.
توانای مادی، عەسکەری و مرۆیی داعش بەشی (ئیدامە) پێدانی ئەم بارە قورسە ناکەن.
9.    پەلاماردانی کوردستان و ئەو تاوانە گەورانەی بەرامبەر ئێزیدی‌یەکان کردی هەڵەی ستراتیجی بون. کێشەی قورسی بۆ دروست ئەکەن. شکستی داعش لە کوردستان ئە بێتە هۆی دروستبونی ململانی و پێکادان لە نێوان داعش و ئەو رێکخراوە چەکداری‌یانەی لە داگیرکردنی موسڵ و دەشتی نەینەوادا خۆیان خستبوە خزمەتی داعش. دور نیە لە سەر ئەم هەڵە ستراتیجی‌یە و شکستەکەی، ململانی و کەرت بون بکەوێتە ناو هەناوی داعش خۆیشی.
10.    بێجگە لە "دەوڵەتی خەلافەت!" و قورسایی‌یەکانی، داعش لەگەڵ 4- 5 وڵاتی تریش شەڕێتی. توانای بەڕێوە بردن و (ئیدامە) پێدانی ئەم هەمو شەڕە و ئەم هەمو مەسرەف و خوێن لە بەر رۆینەی نیە و بەرگەیان ناگرێ.
11.    توندوتیژی و وەحشیەتی لە رادە بە دەری داعش، ئەگەر لە ناوچەیەک و هەلومەرجێکی دیاری کراوا خاڵی هێز بوبێ بۆی، لە موسڵ و دەشتی نەینەوا بۆی بو بە خاڵی لاواز، دنیای هێنایە مەیدان لە دژی خۆی. لێرە بە دوا هێزە ناوچەیی و ناودەوڵەتی‌یەکان لە نێوان خۆیانا ئەکەونە سازش لە سەر حسابی داعش.
12.     هەڵسوکەوتی داعش لەگەڵ دانیشتوانی ئەو ناوچانەی کەوتونەتە ژێر دەستی ئەوەنە توندوتیژ و نا مرۆڤانە و دوا کەوتو وە کە خەڵک زو لێیان پەشیمان و بێزار ئەبن.
رەنگە خواستنی بەشێک لە دەردە دڵی نێوان کاراکتەری ئەمیر و رەحیم خان لە رۆمانی کۆلارەوان-ـی، رۆماننوسی ئەفغانی، خالید حوسەینی‌دا باشتر مەبەستەکە رون بکاتەوە.
رەحیم خانی هاوڕێ‌ی باوکی ئەمیر لە باسی گێڕانەوەی هاتنی تالیبان بۆ سەر کورسی‌ی حوکمڕانی ئەڵێ: "ئەمیر گیان نازانم باسی چیت بۆ بکەم، کار لە باس کردن نایەت. ئەزانی هاوپەیمانەکان (مەبەستی هاوپەیمانەکانی باکوری ئەفغانستانە کە لە دوای کشانەوەی سۆڤێت حوکمی بەشێک لە ئەفغانستانیان گرتە دەس) ئەو ماڵەشیان روخاند کە باوکت بە رەنجی شان بۆ مناڵانی هەتیوی دروست کرد بو. بڕوا ئەکەیت ئێستەیش ئێسقانی مناڵە مردوەکان لە ژێر خشت و بەردەکاندایە؟ کاتێکیش تاڵیبان حوکمی هاوپەیمانەکانی کۆتایی پێ هێنا، خەڵک لە سەر جادەکان سەمایان ئە کرد. بڕوا ئەکەیت منیش لە خۆشیانا لەگەڵیان سەمام کردبێ؟ خەڵک لایان وابو کە تەواو رزگارمان بو. بێزار بو بوین لە کوشتن و بڕین. تاڵیبانمان بە پاڵەوانی میلەت ئە زانی و بە هەلهەلە پێشوازیمان کردن. نەمان زانی ئەوان خراپترن و ئەفغانستان ئەکەن بە ئاگر. نەمان زانی لە سایەی ئەواندا هەمو شارەکانی ئەفغانستان ئەبن بە گوندی دوا کەوتو، ل126- 127".
ئەگەر بزانین کە دڕندەیی و دواکەوتویی تالیبانەکان لە چاو داعش دا بە حەوت ئاو شۆرابونەوە، ئە بێ چاوەڕێ بین خەڵک زوتر لە داعش بێزار و توڕە ببن.
هەر وایشە. لە ماوەی مانگێک حوکمی داعش لە موسڵ گروپی چەکداری لە دژی دروست بو. هەنێ گروپی کۆمەڵایەت یش خەریکە پەتی بەرگە گرتنیان بە تەواوی بپچڕێ، وەکو دکتۆرە ژنەکانی ناو موسڵ.
13.    هەر چەن ئەو عەشایەرە عەرەبانەی لە ژێر تەئسیری بەعسی‌یەکانان رایان گەیاند شەڕ لە دژی کابینەکەی عەبادی یش را نا گرن و بەغدا "ئازاد" ئە کەن، بەڵام بەشێکی زۆری عەشایەری عەرەب لە پارێزگای ئەنبار پێشوازی‌یان لە کاندید کردنی عەبادی کرد و شەڕیان لە دژی داعش‌ را گەیاند.  

ئێستا با بگەڕێینەوە بۆ پرسیارەکەی سەرەتا:
"ئاخۆ کورد خۆی و داعشی ناسیوە؟"
من نازانم، تۆی خوێنەر وەڵام بدەرەوە.
ئەگەر دەسەڵاتدارانی کوردستان، خۆیان و داعش یان باش ناسیبێ، ئەبێ بزانن هەنگاوی ئایندەیان چیە!
خۆ ئەگەر لەم جەنگەدا خۆیان نە دۆزیبێتەوە، ئەوا هەرگیز خۆیان بۆ نا دۆزرێتەوە.
_______________________
سەرچاوە:
1.    سون وو تزو، فن الحرب. ترجمة رٶوف شبایک، ینایر 2007، نسخة الکترونیة.
2.    خالد حوسەینی، کۆلارەوان، رۆمان. وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە چرۆ موحەممەد وەهبی، 2014، چاپخانەی شڤان، سلێمانی